ميرزا حسن حسينى فسايى
931
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
1238 حكومت داراب را قبول نمود و در سال 41 [ 12 ] به سبب بقاياى ديوانى داراب ، سفر خراسان نمود و نزديك به سالى توقف فرمود و جناب آصف الدورانى ميرزا عبد الوهاب معتمد الدوله اصفهانى « 1 » ، امورات او را اصلاح فرموده ، از خراسان عود به شيراز نمود و در سال 1242 ضابطى حومه شيراز را كه به استحقاق و ارث از پدر و جد خود سزاوار بود ، قبول نمود و در سال 47 [ 12 ] در خدمت نواب اشرف و الا حسين على ميرزا از شيراز به كرمان رفته ، خدمات لايقه نمود و در سال 48 [ 12 ] حكومت محال فسا را ضميمه ضابطى حومه نمود و در سال 1251 جناب مقرب الخاقان منوچهر خان معتمد الدوله ، پيشكار مملكت فارس ، به مصلحت ملكى او را و محمد على خان ايلخانى را ، چند ماه در ارگ وكيلى شيراز محبوس داشت ، پس آنها را روانه طهران فرمود و بعد از ورود به قصبه آباده ، از جانب سنى الجوانب ، اعليحضرت شاهنشاه اعظم ، محمد شاه قاجار طاب ثراه ، فرمان مرخصى و خلعت مرحمتى براى آنها رسيد و خلعت را زينت خود كرده ، به طيب خاطر به دار الخلافه طهران رفتند و ميرزا محمد به منصب جليل استيفاى ديوانى و هزار تومان مواجب سرافراز گرديد و در سال پنجاه و [ ؟ ] كه اعليحضرت خاقان گيتىستان براى تنبيه طوايف تركمان گرگان ، از طهران حركت فرمود بر حسب الحكم ، ميرزا محمد حسين وكيل الملك شيرازى و ميرزا محمد ملازم ركاب شدند و در سال 1252 از طهران عود به شيراز نمود و نواب اشرف و الا ، فريدون ميرزا فرمانفرماى مملكت فارس دربارهء او عنايتها فرمود و ضابطى حومه شيراز و بلوك فسا و محال داراب و اصطهبانات و نيريز را به او تفويض نمود و در سال 63 و 4 [ 126 ] مقرب الخاقان حسين خان نظام الدوله ، حكمران مملكت فارس ، حكومت كازرون و دشتى و دشتستان و خشت و نواحى ممسنى و كوهگيلويه و بهبهان را به ميرزا محمد واگذاشت و اكثر اوقات به ضبط فسا و داراب و حومه اشتغال داشت و به حسن سلوك ، رضاى خالق را بر رضاى مخلوق مقدم مىداشت و گاهى از مال دنيا ذخيره ننهاد ، آنچه از هر جهت رسيدى به ايثار ارباب استحقاق و تحفه و هديه دوستان رسانيدى [ و ] در سال 1277 در شيراز وفات يافته ، به رحمت ايزدى پيوست و از او چهار نفر پسر باقى بماند : اول آنهاست : مقدم ابناى زمان ، مالك زمام بيان ، ناظم امور ، مرتب مصالح جمهور ميرزا على اكبر خان وكيل الملك مملكت فارس [ كه ] در سال 1250 در شيراز متولد شده ، كمالات علميه و ادبيه را به وجهى نيكو بياموخت و مسائل و مطالب حكمت و كلام را اندوخته ، به معاشرت شياطين آدمى صورت ، با پدر محترم خود كاوش و بىاحترامى نمود و به اعانت ديوانيان موجب خسران و زيان او گرديد و در سال 82 و 3 [ 128 ] به حكومت نواحى داراب و فسا برقرار بگشت و در سال 1284 به سبب منافرتى كه بالطبع ميانه عمال و ضباط بلوكاتست ، معادل دوازده هزار تومان بر اصل هشت هزار و صد و شصت تومان ماليات ديوانى بلوك فسا افزودند و ميرزا على اكبر خان به شكايت و دادخواهى به دار الخلافه طهران برفت و بعد از زحمت بسيار مبلغ 8000 تومان از 20160 تومان را از خدمت امناى دولت موقوف بداشت و جمع ماليات فسا را 12000 تومان برقرار داشته ، در دفاتر ديوانى ثبت و ضبط گرديد
--> ( 1 ) . شاعر نامدار دوره فتح على قاجار كه لقب منشى الممالكى داشت و در سال 1175 در اصفهان متولد شد و در سال پنجم ذى حجه سال 1244 در طهران درگذشت .